काठमाडौँ। नयाँ सरकार गठन भएसँगै पूँजी बजारमा जुन ऐतिहासिक उत्साह र उल्लासको अपेक्षा आम लगानीकर्ताले गरेका थिए, नेपाल स्टक एक्स्चेन्ज (नेप्से) को ग्राफले त्यसको ठीक विपरीत र निराशाजनक दिशा समातेको छ। असारको लगातारको झरीसँगै शेयर बजारमा पनि निरन्तर ‘रातो झरी’ परेर सूचकहरू भुइँमा भासिन थालेपछि अन्ततः प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह आफैँ संकटमोचकका रूपमा मैदानमा उत्रिएका छन्।

बजारमा देखिएको यो अस्वाभाविक, तीव्र गिरावट र आम लगानीकर्ताको तीव्र रूपमा खस्कँदो मनोबललाई मध्यनजर गर्दै प्रधानमन्त्री शाहले आज मध्यान्ह १२ बजे सिंहदरबारस्थित प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा एक उच्चस्तरीय ‘संकटकालीन’ बैठक आह्वान गरेका हुन्। पूँजी बजारको इतिहासमै प्रधानमन्त्री स्तरबाट यसरी प्रत्यक्ष रूपमा सरोकारवालाहरूलाई डाकेर संकटकालीन समीक्षा गरिएको यो सम्भवतः पहिलो र निकै निर्णायक कदम मानिएको छ।

नयाँ सरकार आएपछि नीतिगत गाँठोहरू फुक्ने, तरलता सहज हुने र बजारले नयाँ उचाइ लिने आशामा रहेका ५० लाखभन्दा बढी साना तथा ठूला लगानीकर्ताहरू पछिल्लो समय बजारको निरन्तरको गिरावटबाट नराम्ररी झस्किएका छन्। सोही सामूहिक निराशालाई चिर्न र बजारलाई पुनः चलायमान बनाउँदै ढुक्कको वातावरण सिर्जना गर्न प्रधानमन्त्रीले नियामक निकायका प्रमुखदेखि भुइँतहका लगानीकर्ताका प्रतिनिधि र विज्ञहरूलाई एउटै टेबलमा राखेर तत्काल निकास निकाल्ने ‘समाधानको सूत्र’ खोज्न लागेका हुन्।

को–को सहभागी हुँदैछन् सिंहदरबारको ऐतिहासिक ‘महामन्थन’ मा?

प्रधानमन्त्री शाहले बोलाएको यो विशेष बैठकमा नेपालको पूँजी बजार, धितोपत्र व्यवसाय, बैंकिङ र बीमा क्षेत्रको नीति निर्माण तथा सञ्चालनमा प्रत्यक्ष प्रभाव राख्ने ‘महारथी’ हरूको उपस्थिति रहनेछ। बैठकमा निम्नानुसारका उच्च अधिकारी तथा विज्ञहरूको सहभागिता रहने निश्चित भएको छ:

कसरी सुध्रिएला बजार?

यस संकटकालीन बैठकको मूल उद्देश्य बजार घट्नुको भित्री, प्राविधिक र मनोवैज्ञानिक कारणहरू पत्ता लगाउनु र त्यसलाई सम्बोधन गर्ने गरी तत्कालै बालुवाटार र सिंहदरबारबाट नीतिगत हस्तक्षेप (Policy Intervention) गर्नु रहेको छ। स्रोतका अनुसार बैठकमा मुख्यतया निम्नलिखित ४ वटा एजेन्डाहरूमा केन्द्रित रहेर गहन मन्थन हुनेछ:

• १. तत्काल नीतिगत सुधार र गाँठो फुकाउने (Policy Reforms):

  केन्द्रीय बैंकको मौद्रिक नीति, धितोपत्र बोर्डका कतिपय अनुदार र पुराना प्रावधानहरू, तथा कर्जा सीमाका कारण बजार संकुचित बनेको गुनासो लगानीकर्ताहरूको लामो समयदेखि रहँदै आएको छ। प्रधानमन्त्रीले ती नीतिगत व्यवधानहरूलाई कसरी तत्कालै संशोधन वा खुकुलो बनाउन सकिन्छ भन्नेमा सरोकारवालाहरूसँग स्पष्ट खाका (Blueprint) माग्नेछन्।

• २. साना लगानीकर्ताको सुरक्षा र मनोबल वृद्धि:

  बजारको निरन्तर गिरावटले आफ्नो जीवनभरको कमाइ शेयर बजारमा लगाएका साना र सर्वसाधारण लगानीकर्ताहरूको अर्बौँ रुपैयाँ डुब्ने जोखिम बढेको छ। साना लगानीकर्ताको पूँजीलाई सुरक्षित गर्न र बजारमा ‘प्यानिक सेलिङ’ (त्रासका कारण सस्तोमा शेयर बेच्ने प्रवृत्ति) रोक्न सरकारले तत्काल चाल्न सक्ने सुरक्षात्मक वा अल्पकालीन कदमहरूबारे संवाद केन्द्रित हुनेछ।

• ३. बीमा र बैंकिङ क्षेत्रको भूमिकालाई सकारात्मक बनाउने:

  समग्र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने बीमा र बैंकिङ क्षेत्रको ठूलो पूँजी शेयर बजारमा कसरी सकारात्मक रूपमा परिचालन गर्न सकिन्छ, र संस्थागत लगानीकर्ता (Institutional Investors) को भूमिकालाई कसरी बलियो बनाउन सकिन्छ भन्नेमा विशेष चर्चा हुनेछ।

• ४. बजारको आधुनिकीकरण र प्राविधिक अड्चनको अन्त्य:

  नेप्से र सेबोनको कार्यक्षमता, नयाँ उपकरणहरूको अभाव, तथा प्राविधिक र प्रशासनिक चुनौतीहरूलाई तत्काल समाधान गरी बजारलाई पारदर्शी र अत्याधुनिक बनाउने स्पष्ट टाइमलाइनसहितको रोडम्याप तयार पारिनेछ।

प्रधानमन्त्रीको चासो: केवल राजनीति होइन, अर्थतन्त्रको चिन्ता

सरकार गठन भएको छोटो अवधिमै बजारमा यसरी लगातार गिरावट आउनुलाई कतिपयले नयाँ सरकारप्रतिको अविश्वास वा बजार विरोधी तत्वहरूको चलखेलका रूपमा समेत व्याख्या गर्न थालेका छन्। तर, प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले यसलाई केवल राजनीतिक प्रतिष्ठाको विषय मात्र बनाएका छैनन्। अर्थतन्त्रको वास्तविक ऐना मानिने शेयर बजार यसरी निरन्तर धमिलो हुनु भनेको सिंगो देशको आर्थिक स्वास्थ्य बिग्रेको गम्भीर संकेत हो भन्ने तथ्यलाई उनले राम्रोसँग बुझेका छन्।

“पूँजी बजार कुनै जुवाघर होइन, यो त देशको अर्थतन्त्र र लाखौँ नागरिकको समृद्धिको सूचक हो। बजारमा कृत्रिम ह्रास वा नीतिगत ढिलासुस्तीका कारण लगानीकर्ता रुने अवस्था रहिरहन सक्दैन।”

प्रधानमन्त्री कार्यालय स्रोतका अनुसार, आजको बैठक केवल चियापान र औपचारिक गफगाफमा मात्र सीमित हुने छैन। प्रधानमन्त्री शाहले नियामक निकाय नेप्से र सेबोनका प्रमुखहरूलाई बजार यसरी खस्कनुको ‘स्पष्ट स्पष्टीकरण’ सोध्ने र बजार सुधारका लागि तत्काल गर्नुपर्ने कामहरूको ‘डेडलाइन’ (समयसीमा) नै तोकेर कडा निर्देशन दिने तयारी गरेका छन्।

अबको प्रतीक्षा: हरियो संकेत कि थप पर्खाइ?

पूँजी बजारमा पछिल्लो समय देखिएको यो चरम निराशाजनक ‘बियरिस’ (Bearish) ट्रेन्डलाई ‘बुलिस’ (Bullish) तिर मोड्न आजको सिंहदरबार संवादले कस्तो जादुमयी वा ठोस भूमिका खेल्छ? के आजको यो उच्चस्तरीय बैठकको सकारात्मक सन्देशसँगै नेप्सेको स्क्रिनमा पुनः हरियो संकेत (Green Signals) फर्किनेछ?

यसको वास्तविक जवाफ र बजारको तत्कालको प्रतिक्रिया हेर्न त आज साँझसम्मको बजारको तथ्याङ्क नै पर्खनुपर्नेछ। तथापि, देशको कार्यकारी प्रमुखले नै पूँजी बजारलाई प्राथमिकतामा राखेर यसरी आकस्मिक सक्रियता देखाउनुले लामो समयदेखि निराश बनेका साना तथा ठूला आम लगानीकर्ताहरूमा केही आशा र भरोसाको नयाँ सञ्चार भने पक्कै गराएको छ।