काठमाडौँ। नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो छ महिनाको ‘आर्थिक गतिविधि अध्ययन प्रतिवेदन’ ले मुलुकको अर्थतन्त्र क्रमिक सुधारतर्फ अघि बढेको संकेत गरेको छ। तर, देशको मेरुदण्ड मानिने उत्पादनमूलक उद्योग क्षेत्रमा भने गम्भीर कमजोरी र सुस्ती देखा परेको छ।

प्रतिवेदनका अनुसार समीक्षा अवधिमा उद्योगहरूको उत्पादनमा समग्र गिरावट आएको छ भने क्षमता उपयोगको अवस्था पनि निकै कमजोर देखिएको छ।

क्षमता उपयोग आधाभन्दा कम, ५० प्रतिशतभन्दा बढी वस्तुको उत्पादन घट्यो

नेपाली उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा घटेर ४२.११ प्रतिशतमा सीमित भएको छ, जुन गत वर्ष ४२.९४ प्रतिशत रहेको थियो। यसले नेपाली उद्योगहरू आफ्नो कुल उत्पादन क्षमताको आधाभन्दा कममा मात्र सञ्चालन भइरहेको स्पष्ट पार्छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार सर्वेक्षण गरिएका २१ प्रकारका ५२ वस्तुहरूमध्ये २८ प्रकारका (५० प्रतिशतभन्दा बढी) वस्तुको उत्पादन घटेको पाइएको छ। उत्पादनमा देखिएको यो गिरावटले उत्पादनमूलक उद्योगहरूको ठूलो हिस्सा प्रभावित भएको छ।

• दैनिक उपभोग्य वस्तुमा ह्रास: वनस्पति घिउ, तोरीको तेल, प्रशोधित दूध, बिस्कुट, चिया, हल्का पेय पदार्थ र चुरोटजस्ता दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको उत्पादन घटेको छ।

• औद्योगिक तथा निर्माण सामग्रीमा गिरावट: कपडा, जुटजन्य उत्पादन, कच्चा तथा प्रशोधित छाला, प्लाइउड, कागज र विद्युत् उत्पादनजस्ता क्षेत्रमा पनि गिरावट देखिएको छ।

• सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र: उत्पादन गिरावटमा सबैभन्दा बढी प्रभावित छालाका जुत्ता उद्योग भएको छ, जसको उत्पादन ५८.३३ प्रतिशतले घटेको छ। त्यसैगरी, जीआई पाइप उत्पादन ५२.५१ प्रतिशत र विद्युत् तार तथा केबल उत्पादन ४४.०४ प्रतिशतले घटेको छ।

मन्दीका मुख्य कारण:

विशेषगरी निर्माण, ऊर्जा र पूर्वाधारसँग सम्बन्धित उद्योगहरूको उत्पादनमा उल्लेख्य गिरावट आउनुको पछाडि निर्माण गतिविधिमा देखिएको सुस्ती, राजनीतिक अस्थिरता र बजारमा माग घट्नुलाई राष्ट्र बैंकले मुख्य कारण मानेको छ। सिमेन्ट, इँट्टा, कंक्रिट र जीआई तारजस्ता निर्माण-आधारित उद्योगहरूको सुस्त अवस्थाले समग्र पूर्वाधार विकासको मन्दीलाई प्रतिविम्बित गरेको छ।

गार्मेन्ट, स्टिल र चिनी उद्योगमा भने उत्साहजनक सुधार

समग्र औद्योगिक क्षेत्र निराशाजनक मात्र छैन, केही खास क्षेत्रमा भने उच्च सुधार र उत्साह देखिएको छ।

• उत्पादनमा उच्च वृद्धि: स्टिलजन्य उत्पादनमा १२०.५५ प्रतिशत र चिनी उत्पादनमा ११४.८६ प्रतिशतको उच्च सुधार आएको छ। त्यस्तै भटमासको तेल, चामल, गहुँको पिठो, पशुदाना, चकलेट, चाउचाउ, मदिरा र औषधि उत्पादनमा पनि वृद्धि भएको छ।

• क्षमता उपयोगमा गार्मेन्ट उत्कृष्ट: क्षमता उपयोगको दृष्टिकोणले गार्मेन्ट उद्योग सबैभन्दा अब्बल देखिएको छ, जसले ९५.७४ प्रतिशत क्षमता उपयोग गरेको छ भने अन्य लत्ता-कपडा उद्योगहरू ९० प्रतिशत हाराहारीमा सञ्चालन भइरहेका छन्।

बाह्य क्षेत्र, पर्यटन र सेवा क्षेत्रबाट राहत

औद्योगिक उत्पादन कमजोर रहे पनि बाह्य व्यापार र सेवा क्षेत्रले अर्थतन्त्रलाई ढाडस दिएका छन्।

निर्यात र आयात दुवै बढेकाले व्यापार असन्तुलन (व्यापार घाटा) अझै पनि अर्थतन्त्रको एउटा ठूलो चुनौतीका रूपमा कायमै रहेको प्रतिवेदनले देखाउँछ। तर, पर्यटन र वैदेशिक रोजगारीमा गएकाहरूको संख्याले भविष्यमा रेमिट्यान्स प्रवाहलाई थप बलियो बनाउने आशा जगाएको छ।

कृषि, घरजग्गा र वित्तीय क्षेत्रको मिश्रित अवस्था

• कृषि: कृषि क्षेत्रमा मिश्रित नतिजा छ। खाद्यान्न बाली उत्पादन ६.७६ प्रतिशत र दूध उत्पादन २५.९७ प्रतिशतले घटेको छ भने तरकारी, फलफूल र अन्डा उत्पादनमा सुधार आएको छ।

• बैंकिङ: बैंकिङ क्षेत्रमा निक्षेप र कर्जा प्रवाह दुवैमा वृद्धि भएको छ, जसले वित्तीय प्रणालीमा तरलता विस्तार (पैसाको पर्याप्त उपलब्धता) भएको संकेत गर्छ।

• घरजग्गा: घरजग्गा कारोबारको संख्या घटे पनि यस क्षेत्रबाट संकलन हुने राजस्वमा भने उल्लेख्य वृद्धि देखिएको छ।

केन्द्रीय बैंकको निष्कर्ष:

समग्रमा, मुलुकको अर्थतन्त्र सुधारको बाटोमा त छ, तर उत्पादनमूलक र निर्माण क्षेत्रमा देखिएको वर्तमान सुस्तीलाई समयमै सम्बोधन गरिएन भने यसले मुलुकको आर्थिक वृद्धि र रोजगारी सिर्जनामा दीर्घकालीन र नकारात्मक असर पार्न सक्ने चेतावनी प्रतिवेदनले दिएको छ।