काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले सेयर धितो कर्जा (मार्जिन प्रकृतिको कर्जा) सम्बन्धी नीतिमा लिएको लचिलो र बजारमैत्री नीतिका कारण नेपालको पुँजी बजारमा वाणिज्य बैंकहरूको लगानी अभूतपूर्व रूपमा बढेको छ। राष्ट्र बैंकले विगतका कडा व्यवस्थाहरू परिमार्जन गर्दै लगानीकर्ता र वित्तीय संस्थाहरूलाई प्रोत्साहित गरेपछि बैंकहरूले सेयर बजारमा आक्रामक रूपमा कर्जा विस्तार गरेका हुन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को ९ महिना (चैत मसान्त) सम्मको वित्तीय विवरण अनुसार बैंकहरूको सेयर धितो कर्जा प्रवाहमा ३४.५५ प्रतिशतको उच्च वृद्धि देखिएको छ। यो गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३५ अर्ब १० करोड ९५ लाख रुपैयाँ बढी हो।

कर्जा प्रवाहको समष्टिगत चित्र: १ खर्ब ३६ अर्बको रेकर्ड

समीक्षा अवधि अर्थात् चालु आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्ममा सञ्चालनमा रहेका १९ वटा वाणिज्य बैंकहरूले पुँजी बजारमा कुल १ खर्ब ३६ अर्ब ७१ करोड ६६ लाख रुपैयाँ बराबरको सेयर धितो कर्जा प्रवाह गरेका छन्। गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा बैंकहरूको यस्तो कर्जा लगानी १ खर्ब १ अर्ब ६० करोड ७० लाख रुपैयाँ मा सीमित थियो।

बैंकिङ क्षेत्रका विज्ञ तथा लगानीकर्ताहरूका अनुसार यो वृद्धिका पछाडि मुख्य दुईवटा नीतिगत उत्प्रेरकहरू रहेका छन्:

१. जोखिम भारमा कटौती: राष्ट्र बैंकले यसअघि सेयर धितो कर्जामा कायम गरेको उच्च जोखिम भारलाई परिमार्जन गरी १०० प्रतिशतमा झारेपछि बैंकहरूको पुँजी पर्याप्तता अनुपात (CAR) मा सहजता आयो र उनीहरू कर्जा प्रवाह गर्न सक्षम भए।

२. कर्जा सीमा र अन्य नियामकीय खुकुलोपन: विगतमा लगाइएका एकल ग्राहक कर्जा सीमा (Single Obligor Limit) लगायतका प्राविधिक जटिलताहरू मौद्रिक नीतिको समीक्षा र निर्देशनहरू मार्फत खुकुलो बनाइँदै लगिएकाले बजारमा तरलता प्रवाह बढेको हो।

चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामा अधिकांश वाणिज्य बैंकहरूले सेयर धितो कर्जाको पोर्टफोलियो उल्लेख्य रूपमा बढाएका छन्। यसमध्ये प्रतिशतका आधारमा सबैभन्दा आक्रामक वृद्धि सरकारी स्वामित्वको कृषि विकास बैंकले गरेको छ भने रकमका आधारमा निजी क्षेत्रको अग्रणी नबिल बैंक शीर्ष स्थानमा रहेको छ।

• कृषि विकास बैंक (ADBL): यस बैंकले आफ्नो सेयर धितो कर्जामा १७९.७१ प्रतिशतको विशाल वृद्धि दर्ता गरेको छ। गत वर्षको चैतमा ३ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ मात्र सेयर कर्जा प्रवाह गरेको यस बैंकले यस वर्ष ५ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँ थप गरी कुल ८ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुर्‍याएको छ।

• नबिल बैंक (NABIL): रकमका आधारमा समग्र बैंकिङ क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी सेयर कर्जा प्रवाह गर्ने बैंक नबिल बनेको छ। बैंकले १९.९४ प्रतिशतको वृद्धि गर्दै थप २ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ पुँजी बजारमा पठाएको छ। यससँगै नबिलको कुल सेयर धितो कर्जा लगानी १७ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन वाणिज्य बैंकहरूमध्येकै सर्वोच्च हो।

अन्य वाणिज्य बैंकहरूको व्यावसायिक अवस्था (अर्बमा वर्गीकरण)

पुँजी बजारमा प्रवाह भएको कर्जाको आकार र वृद्धिका आधारमा अन्य वाणिज्य बैंकहरूको अवस्थालाई निम्नानुसार विश्लेषण गर्न सकिन्छ।

१. तीव्र वृद्धि गर्ने बैंकहरू (६०% भन्दा माथिको वृद्धि)

• माछापुच्छ्रे बैंक: १३६.९३ प्रतिशत (२ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ४ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ।

• सानिमा बैंक: ९९.८३ प्रतिशत (२ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ४ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ।

• एनएमबि बैंक: ९१.४२ प्रतिशत (१ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ४ अर्ब रुपैयाँ।

• एनआईसी एशिया बैंक: ९१.check३७ प्रतिशत (२ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ४ अर्ब ६५ करोड रुपैयाँ।

• एभरेष्ट बैंक: ८३.३५ प्रतिशत (२ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ५ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ।

• लक्ष्मी सनराइज बैंक: ८२.१७ प्रतिशत (४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ९ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ।

• हिमालयन बैंक: ७४.३८ प्रतिशत (१ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ३ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ।

• राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक: ६७.९१ प्रतिशत (३ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ८ अर्ब २० करोड रुपैयाँ।

२. मध्यम वृद्धि गर्ने बैंकहरू (१०% देखि ४०% सम्मको वृद्धि)

• प्रभु बैंक: ३१.७० प्रतिशत (१ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ६ अर्ब १२ करोड रुपैयाँ।

• प्राइम कमर्सियल बैंक: २४.४९ प्रतिशत (१ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ९ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ।

• नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक (NIMB): २०.३६ प्रतिशत (६५ करोड ७६ लाख रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा ३ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ।

• कुमारी बैंक: १९.५९ प्रतिशत (१ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा १० अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ।

• ग्लोबल आइएमई बैंक: १७.८५ प्रतिशत (२ अर्ब ८ करोड रुपैयाँ) ले वृद्धि गरी कुल कर्जा १३ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ।

३. सामान्य वृद्धि गर्ने बैंकहरू (१०% भन्दा कम वृद्धि)

• सिद्धार्थ बैंक: ५.६२ प्रतिशत (४७ करोड ९४ लाख रुपैयाँ) को झिनो वृद्धि गरी कुल कर्जा ९ अर्ब ३२ लाख रुपैयाँ पुर्‍याएको छ।

विपरीत धारमा तीन बैंक: जसले सेयर कर्जा घटाए

बैंकिङ क्षेत्रमा सेयर धितो कर्जा बढाउने राष्ट्रिय लहर चलिरहँदा तीनवटा वाणिज्य बैंकहरूले भने आफ्नो रणनीति परिवर्तन गर्दै पुँजी बजारको कर्जा भुक्तानी गराउन वा घटाउनेतर्फ जोड दिएका छन्। यसरी लगानी घटाउनेमा नेपाल बैंक, सिटिजन्स बैंक र नेपाल एसबिआई बैंक रहेका छन्।

• नेपाल बैंक लिमिटेड: यो अवधिमा नेपाल बैंकको सेयर कर्जा १५.०८ प्रतिशत अर्थात् १ अर्ब १८ करोड रुपैयाँले घटेको छ। बैंकको कुल लगानी ६ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँमा झरेको छ।

• सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल: बैंकको लगानी १४.०२ प्रतिशत अर्थात् ९६ करोड ५ लाख रुपैयाँले कमी आई ५ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ कायम भएको छ।

• नेपाल एसबिआई बैंक: तुलनात्मक रूपमा सेयर बजारमा सानो पोर्टफोलियो भएको यस बैंकले आफ्नो लगानी ८.६५ प्रतिशत अर्थात् ५ करोड ३१ लाख रुपैयाँले घटाएर मात्र ५६ करोड रुपैयाँमा सीमित राखेको छ।

तथ्याङ्कीय विवरण

वाणिज्य बैंकहरूले पुँजी बजारमा प्रवाह गरेको यो ठूलो परिमाणको कर्जाले समग्र सेयर बजार (नेप्से परिसूचक) लाई चलायमान बनाउन ठूलो भूमिका खेलेको छ। प्रणालीमा पर्याप्त तरलता र ब्याजदर घट्दो क्रममा रहेका बेला सेयर धितो कर्जामा आएको यो उछालले लगानीकर्ताहरूको मनोबल उच्च बनाएको छ।

तर, नियामक निकायहरूले भने उत्पादक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह बढाउने चुनौतीका बीच यस्तो ओभर-लिक्विडिटी (अत्यधिक तरलता) कतै अनुत्पादक र सट्टा बजारमा मात्र केन्द्रित हुने त होइन भनी सुक्ष्म अनुगमन गरिरहेका छन्।