काठमाडौँ । काठमाडौँ उपत्यकाको ट्राफिक जाम व्यवस्थापनको मुख्य मेरुदण्ड मानिएको २७ किलोमिटर लामो चक्रपथ विस्तार आयोजना आठ वर्ष बितिसक्दा पनि अझै अन्योलमै रुमल्लिएको छ। वि.सं. २०६९ सालमा पहिलो खण्ड (कोटेश्वर–कलंकी) को विस्तार कार्य सुरु भई २०७५ सालमा सम्पन्न भए पनि त्यसपछिको बाँकी खण्डको कामले अपेक्षित गति लिन सकेको छैन। चक्रपथको कुल लम्बाइमध्ये अहिलेसम्म मात्र ११.०९ किलोमिटर सडक विस्तार पूरा भएको छ भने बाँकी १५.९१ किलोमिटर खण्ड अझै पनि निर्माण हुन सकेको छैन।

दोस्रो खण्ड (कलंकी–बसुन्धरा): ११ अर्ब चिनियाँ अनुदान तर काम शून्य

कलंकीदेखि बसुन्धरा कल्भर्ट नजिकसम्मको ८.२ किलोमिटर लामो दोस्रो खण्ड विस्तारका लागि चीन सरकारसँग सन् २०१८ मै जीटुजी (सरकार–सरकार) सम्झौता भएको थियो। चिनियाँ टोलीले पूर्वतयारीका काम नसकी नआउने अडान लिएको र कोभिड महामारीका कारण पनि यो आयोजना लामो समय पछि धकेलियो।

पछिल्लो समय, गत १६ वैशाख २०८३ मा पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनील लम्साल र नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत चाङ माओमिङबीच आयोजना कार्यान्वयन सम्झौतापत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो। चीन सरकारले यस खण्डका लागि करिब ११ अर्ब रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छ। त्यस्तै, गत १२ फागुनको मन्त्रिपरिषद् बैठकले निर्माण सामग्री र भन्सार छुटको निर्णय गरेपछि थप कानुनी बाटो खुलेको थियो।

तर, सम्झौता भएको महिना दिन बितिसक्दा पनि चिनियाँ पक्षबाट फाइनल डिजाइन पेस हुन नसकेका कारण ठेक्का प्रक्रिया सुरु हुन सकेको छैन। सडक विभाग विकास सहायता कार्यान्वयन महाशाखाका प्रमुख अर्जुनप्रसाद अर्यालका अनुसार चिनियाँ पक्षबाट फाइनल डिजाइन आउनासाथ चालु आर्थिक वर्षभित्रै ठेक्का सम्झौता गरेर काम थाल्ने नेपाली पक्षको तयारी छ। दोस्रो खण्डको डिजाइनअनुसार ढुंगेधारामा एउटा पक्की पुल तथा सीतापाइला, बालाजु र माछापोखरीको बीच एवं सामाखुसी र बसुन्धरा प्रहरीचौकीको बीचमा गरी तीनवटा अपांगमैत्री आकाशे पुल र सडकबत्ती चीन सरकारकै लगानीमा निर्माण हुनेछ।

बसुन्धरा–नारायणगोपाल चोक खण्डबाट चीन किन पछि हट्यो?

सुरुमा कलंकीदेखि नारायणगोपाल चोकसम्म नै चीन सरकारले सडक विस्तार गर्ने गरी छलफल चलाएको थियो। तर, बसुन्धरादेखि नारायणगोपाल चोकसम्मको करिब ६ सय मिटर खण्डमा पर्ने घरटहरा र भौतिक संरचना भत्काउन ठुलो समस्या देखिएपछि चिनियाँ टोली उक्त क्षेत्रबाट पछि हटेको थियो।

हाल सो विवादित खण्डमा घरहरू भत्काउनु नपर्ने गरी ‘अन्डरपास’ निर्माण गर्न सकिन्छ कि भन्ने विषयमा सडक डिभिजन कार्यालय काठमाडौंले विस्तृत अध्ययन गर्ने योजना बनाएको छ। आगामी आर्थिक वर्षको बजेट वक्तव्यमा पनि कलंकी–बसुन्धरा खण्डको काम सुरु गर्ने र बसुन्धरा–चाबहिल–कोटेश्वर खण्डको डिजाइन सम्पन्न गर्ने उल्लेख गरिएको छ।

नेपालको आफ्नै लगानीमा तेस्रो खण्डको तीव्र निर्माण

चिनियाँ पक्षको पर्खाइका कारण आयोजना ढिला भएपछि नेपाल सरकारले आफ्नै लगानीमा तेस्रो खण्ड विस्तारको काम अघि बढाएको छ। यसैअन्तर्गत नारायणगोपाल चोकदेखि चप्पल कारखानेसम्मको ७ सय मिटर सडक खण्डलाई मात्र १३ महिनामा ६ लेनमा विस्तार गर्ने कार्य सम्पन्न भइसकेको छ। अम्बुजा/एसके/काली जेभीले भ्याटसहित २४ करोड रुपैयाँमा ठेक्का लिएको यो खण्ड अहिले उपत्यकाकै मुख्य आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।

चप्पल कारखानादेखि धोबीखोला पुल (गोपीकृष्ण) सम्मको थप १२ सय मिटर खण्ड विस्तारका लागि सडक डिभिजन कार्यालयले ५१ करोड रुपैयाँको बहुवर्षीय स्रोत सहमति पाइसकेको छ। लागत अनुमान तयार गरी चालु आर्थिक वर्षभित्रै ठेक्का आह्वान गरिने र ठेक्का लागेको १८ महिनाभित्र काम सक्ने डिभिजन प्रमुख सुबोधकुमार देवकोटाले बताए। यसैगरी चाबहिलदेखि कोटेश्वरतर्फको खण्डमा विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत धरोहरहरू धेरै भएकाले विस्तृत अध्ययनपछि मात्र उपयुक्त विकल्प छनोट गरिनेछ।

विज्ञको चिन्ता: दैनिक ५ सय सवारी गुड्ने सडकमा सुस्त गति

काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयका अनुसार चक्रपथ भएर दैनिक ४ सयदेखि ५ सयको हाराहारीमा यात्रुवाहक सवारी साधनहरू गुड्ने गर्छन्। बढ्दो सवारी चापका कारण यस क्षेत्रमा दैनिक गम्भीर ट्राफिक जाम हुने गरेको छ।

सडक पूर्वाधार विज्ञ एवं पूर्वसचिव केशवकुमार शर्माका अनुसार चक्रपथ र नदी करिडोरलाई मात्र व्यवस्थित गर्न सकिए उपत्यकाको ट्राफिक जाम धेरै हदसम्म कम हुन सक्छ। कतिपय खण्डमा नेपाल सरकार त कतिपय खण्डमा चिनियाँ पक्षका कारण ढिलाइ भएको भन्दै अब घरटहरा र सम्पदा क्षेत्रको कानुनी अल्झन फुकाएर द्रुत गतिमा निर्माण सम्पन्न गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।