काठमाडौँ । सामान्यतया विश्वभरका शेयर बजारहरू निश्चित कार्यालय समयभित्र सीमित हुन्छन्—स्थानीय समय अनुसार बिहान खुल्ने र साँझपख बन्द हुने। दशकौँदेखि कायम यो परम्परालाई तोड्दै विश्व पूँजी बजारको इतिहासमा एक ऐतिहासिक र दूरगामी निर्णयको घोषणा भएको छ। विश्वकै प्रमुख र प्रतिष्ठित वित्तीय केन्द्र मानिने बेलायतको लन्डन स्टक एक्सचेन्ज (LSE) ले सन् २०२७ देखि २४ नै घण्टा (निरन्तर) कारोबार सञ्चालन गर्ने आधिकारिक घोषणा गरेको छ।

वित्तीय विश्लेषकहरूले LSE को यो कदमलाई विश्व पूँजी बजारमा नयाँ ‘युग’ र वित्तीय क्रान्तिको प्रस्थानविन्दुका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

कसरी हुन्छ २४ घण्टे कारोबार र यसको रणनीति?

लन्डन स्टक एक्सचेन्जका अनुसार २४ घण्टे कारोबार प्रणालीलाई एकैपटक नभई चरणबद्ध रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याइनेछ।

• प्रारम्भिक चरण: सन् २०२७ देखि सुरु हुने पहिलो चरणमा केवल एक्सचेन्ज–ट्रेडेड प्रोडक्ट्स (ETPs) को कारोबारलाई चौबीसै घण्टा खुला गरिनेछ।

• भविष्यको विस्तार: ETPs को २४ घण्टे कारोबार प्रणालीको सफलता, पूर्वाधारको स्थायित्व र जोखिम व्यवस्थापनको समीक्षा पछि यसलाई साधारण शेयर (Equities) को नियमित कारोबारसम्म विस्तार गरिने योजना LSE का अधिकारीहरूको छ।

LSE का अनुसार विश्व अर्थतन्त्र पहिलेभन्दा अत्यधिक अन्तरसम्बन्धित भइसकेको छ। न्यूयोर्कमा रात पर्दा टोकियोमा बिहान हुन्छ भने लन्डनको बजार बन्द हुँदै गर्दा सिङ्गापुरमा नयाँ दिनको कारोबार सुरु भइसकेको हुन्छ। यस्तो विश्वव्यापी समय-भिन्नता (Time Zone Difference) का कारण सीमित कार्यालय समयमा मात्र बजार खुला रहँदा अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताहरूले विश्वव्यापी घटनाक्रम र सूचनामा तत्काल प्रतिक्रिया दिन सकिरहेका थिएनन्। २४ घण्टे कारोबारले लगानीकर्तालाई जुनसुकै समयमा आफ्नो पोर्टफोलियो व्यवस्थापन गर्ने र अनुकूल समयमा कारोबार गर्ने अभूतपूर्व सुविधा दिनेछ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसहित LSE को विशाल साम्राज्य

लन्डन स्टक एक्सचेन्ज विश्वकै सबैभन्दा पुराना र प्रभावशाली स्टक एक्सचेन्जहरूमध्ये एक हो।

• स्थापना र विकास: LSE को औपचारिक स्थापना ३० डिसेम्बर १८०१ मा भएको हो। यसअघि सन् १९८६ मा भएको वित्तीय क्षेत्रको ऐतिहासिक खुलापन—जसलाई वित्तीय जगतमा ‘Big Bang’ भनिन्छ—पछि लन्डन स्टक एक्सचेन्जमा आधुनिक इलेक्ट्रोनिक कारोबार प्रणाली लागू गरिएको थियो। यसले अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीका लागि आफ्नो ढोका पूर्ण रूपमा खोलेको थियो।

• बजार पूँजीकरण र आकार: हाल लन्डन स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत सम्पूर्ण कम्पनीहरूको कुल बजार पूँजीकरण करिब ५.९ ट्रिलियन अमेरिकी डलर (लगभग ६० खर्ब डलर) भन्दा बढी छ।

• लगानीकर्ता र सूचीकृत कम्पनीहरू: यस एक्सचेन्जमार्फत विश्वभरका २ करोडभन्दा बढी मानिसले कुनै न कुनै रूपमा शेयर, फण्ड वा लगानीसम्बन्धी प्रोडक्टहरूमा लगानी गरेका छन्। एक्सचेन्जमा विश्वका करिब २,००० प्रमुख कम्पनीहरू सूचीकृत छन्।

$LSE$ का दुई प्रमुख बजार खण्ड (Market Segments)

१. मेन मार्केट (Main Market): स्थापित, विशाल र बहुराष्ट्रिय कर्पोरेट दिग्गजहरू सूचीकृत हुने बजार (जस्तै: Shell, HSBC, Unilever आदि)।

२. एआईएम (AIM – Alternative Investment Market): साना, तीव्र गतिमा वृद्धि भइरहेका र नवप्रवर्तनकारी (Innovative) नयाँ कम्पनीहरूका लागि तयार पारिएको विशेष बजार खण्ड।

यद्यपि बेलायतमा साना कम्पनीहरूका लागि Aquis Stock Exchange (AQSE) र युरोपेली क्षेत्रको एकीकृत कारोबारका लागि Cboe Europe जस्ता वैकल्पिक ट्रेडिङ प्लेटफर्महरू पनि सक्रिय छन्, तर बेलायती र युरोपेली अर्थतन्त्रको मुख्य वित्तीय केन्द्र भने लन्डन स्टक एक्सचेन्ज नै हो।

विदेशी लगानीकर्ताको बाहुल्यता र विश्वव्यापी प्रभाव

लन्डन स्टक एक्सचेन्जको सबैभन्दा रोचक र विशिष्ट पक्ष भनेको यहाँ स्वदेशी (बेलायती) भन्दा विदेशी कम्पनी र लगानीकर्ताको ठूलो बाहुल्यता रहनु हो। सूचीकृत २,००० कम्पनीहरूमध्ये ५७ प्रतिशत अर्थात् करिब १,१४० कम्पनीहरू बेलायतबाहिरका हुन्। त्यसैगरी, यहाँ हुने दैनिक कारोबार र लगानीमा पनि गैर-बेलायती (अन्तर्राष्ट्रिय) लगानीकर्ताहरूकै वर्चस्व रहेको छ।

यही अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच र विदेशी लगानीकर्ताको दायरालाई अझ विस्तार गर्न LSE ले २४ घण्टे कारोबारको साहसिक निर्णय लिएको हो।

विश्लेषकहरूका अनुसार लन्डन स्टक एक्सचेन्जको यो कदमले विश्वका अन्य प्रमुख स्टक एक्सचेन्जहरू—जस्तै न्यूयोर्क स्टक एक्सचेन्ज (NYSE), नास्डाक (NASDAQ), टोकियो, हङकङ र सिङ्गापुर—लाई पनि आफ्नो परम्परागत कारोबार समय बढाउन वा २४ घण्टे मोडलमा जान ठूलो दबाब सिर्जना गर्नेछ। यसले समग्र विश्वव्यापी पूँजी बजारलाई नै नन-स्टप (Non-stop) वित्तीय सञ्जालमा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना बढाएको छ।