काठमाडौँ। संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनावमा विराम लागेसँगै युद्धविराम र रणनीतिक महत्त्वको ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ जलमार्ग पुनः सञ्चालनबारे वार्ता अघि बढ्ने आशा पलाएको छ। यस सकारात्मक घटनाक्रमका कारण सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ भने अधिकांश एसियाली सेयर बजारमा सुधार देखिएको छ।

इरानमा १३ दिनसम्म आक्रमण गरेपछि अमेरिकाले सप्ताहन्तमा सैन्य कारबाही रोकेको थियो। अमेरिकी राष्ट्रपतिका विशेष दूतले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले कूटनीतिक वार्ताका लागि अवसर दिन सैन्य कदम स्थगित गरेको बताउनुभएको छ। यसको प्रतिक्रिया स्वरूप इरानले पनि क्षेत्रीय मुलुकहरूमाथि गर्दै आएको प्रतिशोधात्मक आक्रमण रोक्ने घोषणा गरेको छ।

‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ र कूटनीतिक प्रयास

इरानले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’को ओमानी जलक्षेत्रबाट गुज्रिने पानीजहाजमाथि आक्रमण गरेपछि तनाव चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। द्वन्द्व लालसागर प्रवेश गर्ने प्रमुख मार्ग ‘बाब अल-मन्देब’ सम्म फैलिँदा इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरूले साउदी पानीजहाजमाथि समेत आक्रमण गरेका थिए।

ओमानको मध्यस्थतामा भएको वार्तामा प्रगति भएको इरानले जनाएको छ। इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकायीका अनुसार दुवै देशको सार्वभौम अधिकारको सम्मान गर्दै हर्मुज जलमार्गबाट सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्न साझा संयन्त्र निर्माणमा छलफल केन्द्रित छ। यस्तै, चीनको पहलमा पाकिस्तानले पनि अमेरिका र इरानबीच शान्ति वार्ता पुनः सुरु गराउन प्रयास गरिरहेको बताइएको छ।

कच्चा तेलको मूल्यमा भारी गिरावट

तनाव चर्किँदा गत साता ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य मे यताकै पहिलोपटक प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलर नाघेको थियो। तर, अमेरिकाले थप आक्रमण नगर्ने निर्णय गरेपछि र जलमार्ग सञ्चालनको वार्ता अघि बढेपछि सोमबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ७ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेर प्रतिब्यारेल ९० डलरभन्दा तल झरेको छ।

तेलको मूल्य सस्तिएसँगै विश्वव्यापी रूपमा मुद्रास्फीति पुनः बढ्ने र ब्याजदरमा थप वृद्धि हुने चिन्ता केही हदसम्म साम्य भएको छ।

एसियाली सेयर बजार र प्रविधि क्षेत्रको अवस्था

तेलको मूल्य घटेपछि हङकङ, टोकियो, सिड्नी, साङ्घाई, वेलिङ्टन र मनिलाका सेयर बजारमा हरियाली छाएको छ। यद्यपि, कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) क्षेत्रमा भइरहेको ठूलो लगानीको प्रतिफलबारे लगानीकर्ताको चिन्ता कायमै रहँदा प्रविधि कम्पनीका सेयरहरू भने दबाबमा देखिएका छन्।

• सियोल र ताइपेई: चिप निर्माता एसके हाइनिक्स र सामसुङमा बिक्री दबाब पर्दा सियोलको सेयर बजार १ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको छ। ताइपेई र सिङ्गापुरका बजारमा पनि गिरावट आएको छ।

• इन्डोनेसिया: केन्द्रीय बैङ्कका प्रमुख पेरी वारजियोले अप्रत्याशित रूपमा राजीनामा दिएपछि जकार्ताको बजार ओरालो लागेको छ।

• चीन (सीएक्सएमटीको कीर्तिमानी IPO): चीनको अग्रणी मेमोरी चिप निर्माता ‘सीएक्सएमटी’ (CXMT) ले साङ्घाईमा कारोबार सुरु गरेको पहिलो दिन सेयर मूल्य ४७० प्रतिशतसम्म बढेको छ। प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (IPO) मार्फत ९ अर्ब ८० करोड अमेरिकी डलर जुटाएको यो कम्पनी केही समयका लागि इन्डस्ट्रियल एन्ड कमर्सियल बैङ्क अफ चाइना (ICBC) लाई पछि पार्दै चीनकै सबैभन्दा बढी बजार मूल्य भएको कम्पनी बनेको थियो।

लगानीकर्ताको ध्यान अमेरिकी फेडरल रिजर्भतर्फ

चालू साता लगानीकर्ताहरूले सामसुङ, एसके हाइनिक्सका साथै अमेरिकी प्रविधि दिग्गजहरू (माइक्रोसफ्ट, मेटा, एप्पल र अमेजन) को आम्दानी प्रतिवेदनलाई नजिकबाट नियालिरहेका छन्।

यसैबीच, बुधबार बस्ने अमेरिकी फेडरल रिजर्भको बैठकले ब्याजदर यथावत् राख्ने अपेक्षा गरिए पनि वर्षको अन्त्यसम्ममा मौद्रिक नीति कसिलो हुन सक्ने अनुमानका बीच लगानीकर्ताहरू केन्द्रीय बैङ्कको आगामी रणनीतिलाई लिएर पर्ख र हेरको अवस्थामा छन्।