काठमाडौँ । नेपाली उपभोक्ताका लागि बितेको चैत महिना महँगीको निकै भारी र कष्टकर सावित भएको छ।

वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागले सार्वजनिक गरेको ‘आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चैत महिनाको मूल्य विश्लेषण प्रतिवेदन’ले दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा अस्वाभाविक उछाल आएको पुष्टि गरेको हो।

विशेषगरी पेट्रोलियम पदार्थमा भएको निरन्तरको मूल्यवृद्धि र अमेरिकी डलरको मजबुत विनिमय दरका कारण आयात र ढुवानी लागत बढ्दा त्यसको प्रत्यक्ष प्रहार सर्वसाधारणको भान्छामा परेको छ।

तरकारी बजारमा ‘आगो’: ३०४ प्रतिशतसम्मको वृद्धि

प्रतिवेदनअनुसार चैतमा सबैभन्दा भयावह मूल्यवृद्धि तरकारी बजारमा देखिएको छ। कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजारको मूल्य विवरणलाई आधार मान्दा केही तरकारीको भाउ सामान्य अवस्थाको तुलनामा तीन गुणाभन्दा बढीले बढेको छ।

• स्थानीय काउली: ३०४.७६ प्रतिशतले मूल्य वृद्धि।

• हाइब्रिड घिउ सिमी: ३०० प्रतिशतले मूल्य वृद्धि।

• स्थानीय घिउ सिमी: २६६.६७ प्रतिशतले मूल्य वृद्धि।

• फर्सी र ब्रोकाउली: क्रमशः २०० र १८७ प्रतिशतले मूल्य वृद्धि।

मौसमी प्रभाव र ढुवानी खर्चमा भएको भारी वृद्धिका कारण तरकारीको मूल्य नियन्त्रण बाहिर गएको विभागको निष्कर्ष छ। यद्यपि निगुरो, च्याउ, तोफु र तामा जस्ता वस्तुको मूल्य भने केही स्थिर पाइएको छ।

इन्धनको ‘रेकर्ड’ र डलरको दबाब

चैत महिनामा इन्धनको मूल्यमा भएको भारी फेरबदल महँगीको मुख्य मेरुदण्ड बनेको छ। प्रतिवेदनअनुसार फागुन र चैतको बीचमा मात्रै पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य ६ पटक समायोजन गरिएको छ।

• पेट्रोल: प्रतिलिटर २१९ रुपैयाँ।

• डिजेल/मट्टितेल: प्रतिलिटर २०७ रुपैयाँ।

• खाना पकाउने ग्यास: प्रतिसिलिन्डर १९१० रुपैयाँ।

• हवाई इन्धन: प्रतिलिटर १७८५ रुपैयाँ।

इन्धनको यो मूल्यवृद्धिले ढुवानी भाडा र उत्पादन लागतमा श्रृंखलाबद्ध असर (Multiplier Effect) पारेको छ। यस्तै, चैत १६ गते अमेरिकी डलरको बिक्री दर १५२.०१ रुपैयाँ पुगेर कीर्तिमान कायम गरेपछि आयातित वस्तुमा ‘इम्पोर्टेड इन्फ्लेसन’ (आयातित मुद्रास्फीति) सिर्जना भएको छ।

खाद्यान्नको अवस्था: दाल र चामलमै सास्ती

तरकारीसँगै खाद्यान्नको मूल्य पनि उकालो लागेको छ। विभागका अनुसार काठमाडौँ उपत्यकामा खाद्यान्नको मूल्य अन्य सहरको तुलनामा उच्च छ।

• चामल: सोना मन्सुली प्रतिकिलो ९५, बासमती १८५ र जिरा मसिनो १०२ रुपैयाँ पुगेको छ।

• दाल: मासको दाल प्रतिकिलो १९० र मुसुरो १८५ रुपैयाँ पुगेको छ।

• चिनी: प्रतिकिलो १०० रुपैयाँ कायम भएको छ।

विभागले बजार मूल्य बढ्नुमा आपूर्ति सञ्जालमा बिचौलियाको अनावश्यक प्रभाव र माग–आपूर्तिबीचको असन्तुलनलाई मुख्य कारण मानेको छ। “उत्पादन हुने समयमै मूल्य बढ्नु चिन्ताजनक हो,” प्रतिवेदनमा भनिएको छ। बजार नियन्त्रणका लागि विभागले अब अधिकतम खुद्रा बिक्री मूल्य (MRP) को अनिवार्य कार्यान्वयन, सघन बजार अनुगमन र सूचना प्रविधिको प्रयोगमार्फत बिचौलिया नियन्त्रण गर्ने रणनीति अघि सारेको छ।