खोटाङ । लोपोन्मुख रेडपाण्डा (हाब्रे) र थार संरक्षणसँगै दिगो पर्यटनको एजेन्डा बोकेर खोटाङको दिक्तेलमा ‘जैविक विविधता तथा रेडपाण्डा–थार अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन–२०८३’ भव्य रूपमा सुरु भएको छ।

दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाको आयोजनामा सुरु भएको यो तीन दिने कुम्भमेलाले जैविक विविधता संरक्षण र स्थानीय अर्थतन्त्रको विकासमा नयाँ आयाम थप्ने विश्वास गरिएको छ।

सम्मेलनको मुख्य आकर्षण र सहभागी

सरस्वती माध्यमिक विद्यालयको प्राङ्गणमा आयोजित यस सम्मेलनमा नेपालसहित भारत, भुटान, बङ्गलादेश, अमेरिका, अष्ट्रेलिया र जर्मनीका विज्ञ एवं प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको छ।

कोशी प्रदेश सरकार, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष र त्रिभुवन विश्वविद्यालय जस्ता प्रतिष्ठित संस्थाहरूको प्राविधिक सहकार्यमा यो कार्यक्रम भइरहेको छ।

सम्मेलनको उद्घाटन कोशी प्रदेशका पर्यटन, वन तथा वातावरणमन्त्री भीम पराजुली र नास्टका उपकुलपति डा. दिलीप सुब्बाले संयुक्त रूपमा गरेका हुन्। उद्घाटनको अवसरमा दिक्तेल बजारमा विभिन्न जातजातिको झाँकी, सांस्कृतिक र्‍याली र रेडपाण्डा संरक्षणको सन्देश दिने सडक नाटक प्रदर्शन गरिएको थियो।

विज्ञहरूको मन्थन: १० कार्यपत्र र नीतिगत बहस

सम्मेलन अवधिभर (वैशाख ६ गतेसम्म) जैविक विविधता र वातावरणसँग सम्बन्धित १० वटा गहन कार्यपत्र प्रस्तुत हुनेछन्। यी कार्यपत्रहरूले मुख्य गरी निम्न विषयमा केन्द्रित रहेर बहस गर्नेछन्:

• जलवायु परिवर्तनको असर र न्यूनीकरणका उपाय।
• रेडपाण्डा र थार जस्ता लोपोन्मुख प्रजातिको बासस्थान संरक्षण।
• राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण नीतिहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयन।
• पर्या–पर्यटन (Eco-tourism) मार्फत स्थानीयको आर्थिक आयआर्जन।

नगर प्रमुख तीर्थराज भट्टराईले भने, “यो सम्मेलन केवल छलफल मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूको सुझावका आधारमा आगामीदिनमा संरक्षणका ठोस रणनीति र नीति निर्माण गर्ने हाम्रो मुख्य लक्ष्य हो।“

पर्यटन र स्थानीय कलाको प्रवर्द्धन

सम्मेलनले दिक्तेलको व्यापार र पर्यटनमा समेत ऊर्जा थपेको छ। कार्यक्रमका मुख्य आकर्षणहरू यस प्रकार छन्:

कला प्रदर्शनी: स्थानीय कलाकारले बाँसको प्रयोग गरी बनाएका रेडपाण्डा र थारका आकृतिहरूले सबैको ध्यान खिचेका छन्।

स्थानीय उत्पादन: स्थानीय स्तरमा उत्पादित सामग्री र अर्गानिक खानाको प्रदर्शनीले घरेलु उद्योगलाई प्रोत्साहन मिलेको छ।

शैक्षिक गतिविधि: सम्मेलनकै अवसरमा विज्ञान तथा गणित प्रदर्शनी समेत आयोजना गरिएको छ, जसले विद्यार्थीहरूमा नयाँ उत्साह भरेको छ।

‘मुन्दुम ट्रेल’ र रेडपाण्डा रुटको अवधारणा

नगरपालिकाले पाथेका र फेदी क्षेत्रमा ‘समुदायमा आधारित रेडपाण्डा संरक्षण कार्यक्रम’ लाई तीव्रता दिएको छ। प्रसिद्ध ‘मुन्दुम ट्रेल’ नजिकै रेडपाण्डाको उपस्थिति पुष्टि भएसँगै अब उक्त पदमार्गलाई ‘मुन्दुम ट्रेल रेडपाण्डा–थार रुट’ का रूपमा विकास गर्ने योजना अघि सारिएको छ।यसअघि गरिएको बाँस सम्मेलनको सफलतापछि, यो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनले खोटाङलाई विश्व मानचित्रमा संरक्षण र पर्यटनको नयाँ गन्तव्यका रूपमा चिनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यसले वातावरण संरक्षण र विकासबीचको सन्तुलन कायम गर्न स्थानीय सरकारको सक्रियतालाई समेत पुष्टि गरेको छ।