काठमाडौँ । नेपाल सरकारले आगामी १० वर्षभित्र मुलुकको ऊर्जा क्षेत्रमा ठुलो फड्को मार्ने लक्ष्यसहित नयाँ ऊर्जा रणनीति सार्वजनिक गरेको छ। सन् २०३६ सम्ममा कुल २४ हजार ५ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने महत्त्वाकांक्षी लक्ष्य ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयले अघि सारेको हो।

नेपालको जलविद्युत् क्षमताको अधिकतम उपयोग गर्दै आन्तरिक खपत वृद्धि र निर्यातलाई सन्तुलित बनाउने उद्देश्यले यो रणनीति ल्याइएको सरकारले जनाएको छ।

रणनीतिको मुख्य प्राथमिकता : उत्पादन र निर्यात

सरकारले तय गरेको यो मार्गचित्रले केवल उत्पादनलाई मात्र नभई बजार व्यवस्थापनलाई पनि विशेष जोड दिएको छ। रणनीतिमा उल्लेखित प्रमुख बुँदाहरू यस प्रकार छन्:

• उत्पादन लक्ष्य: आगामी एक दशकमा कुल जडित क्षमतालाई २४,५०० मेगावाट पुर्‍याइनेछ।
• आन्तरिक खपत: उद्योग, यातायात (विद्युतीय सवारी) र भान्सालाई पूर्ण रूपमा विद्युतीकरण गर्दै आन्तरिक मागलाई उल्लेख्य रूपमा वृद्धि गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
• वैदेशिक व्यापार: उत्पादित विद्युत् मध्ये करिब १० हजार मेगावाट छिमेकी मुलुक भारत र बंगलादेशमा निर्यात गर्ने गरी पूर्वाधार तयार पारिनेछ।

पूर्वाधार र लगानीको चुनौती

यति ठुलो परिमाणमा विद्युत् उत्पादन गर्नका लागि खर्बौँ रुपैयाँ लगानी आवश्यक पर्ने देखिन्छ। सरकारले निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने र अन्तरदेशीय प्रसारण लाइन निर्माणलाई तीव्रता दिने नीति लिएको छ।

“यो रणनीतिले ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीको सुनिश्चितता र बजारको स्पष्ट खाका कोरेको छ। यसलाई सफल बनाउन सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको सहकार्य अपरिहार्य छ,” मन्त्रालय सम्बद्ध स्रोतले जनाएको छ।

विद्युत् मिश्रण (Energy Mix) मा जोड

रणनीतिले केवल जलविद्युत्‌मा मात्र भर नपरी ‘इनर्जी मिक्स’ को अवधारणालाई पनि अघि सारेको छ। यसमा सौर्य ऊर्जा (Solar Power) र अन्य वैकल्पिक स्रोतहरूलाई समेत समेटिएको छ, जसले हिउँदको समयमा हुने विद्युत् अभावलाई कम गर्न मद्दत पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

सरकारले ल्याएको यो मार्गचित्र कागजमा निकै उत्साहजनक देखिए पनि प्रसारण लाइनको ढिलाइ, वन क्षेत्रकोजग्गा प्राप्ति र लगानी जुटाउने जस्ता पुरानै समस्याहरू समाधान गर्नु नै यसको कार्यान्वयनको मुख्य चुनौती हुने देखिन्छ।